اجتماعمجله کسب و کار

حضانت فرزند پسر در طلاق توافقی

نکات مهم حضانت و نگهداری فرزند بعد از طلاق

یکی از سؤالات بسیار مهمی است که مراجعین وکلای هوداد همواره در جلسات مشاوره حضوری مطرح می کنند.

طبق ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی:

«نگهداری از فرزندان هم حق و هم تکلیف پدر و مادر است.»

بر این اساس نمی توان حق نگهداری و تربیت فرزند را بدون دلیل موجه و حکم از پدر و مادر سلب کرد. اما از طرفی پدر و مادر هم نمی توانند از نگهداری و ترتبیت فرزندشان خودداری کنند.

طبق ماده ۱۱۷۸ قانون مدنی:

«به نقل از ویکی پدیا پدر و مادر مکلف هستند که در حدود توانایی خود به تربیت فرزند یا فرزندان خویش بر حسب مقتضی اقدام کنند و نباید نسبت به آن ها بی توجه باشند. سهل انگاری در نگهداری و تربیت فرزند موجب سقوط حق حضانت می شود.»

زمانی که پدر و مادر با یکدیگر زندگی می کنند حضانت فرزند با هر دوی آن ها است.

در صورتی که پدر و مادر جدا از یگدیگر زندگی کنند، مطابق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی:

«برای حضانت چنین فرزندانی، مادر تا هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن این اولویت با پدر است، مگر آنکه مصلحت فرزند به گونه ای دیگر اقتضا کند. اما در این جا باید سه نکته مهم را برای شما مطرح کنم.»

نکته اول: تبصره این قانون می گوید بعد از ۷ سالگی در صورت بروز اختلاف، حضانت فرزند با رعایت مصلحت وی به تشخیص دادگاه است.

نکته دوم: اگر برای یکی از والدین مشکلی پیش آید، از قبیل عدم صلاحیت در نگهداری از فرزند و یا اینکه یکی از والدین به نحوه نگهداری فرزند توسط طرف دیگر اعتراض کند، باز هم امکان تغییر صاحب حضانت خواهد بود حتی در مدتی که اولویت با آن پدر یا مادر باشد.

نکته سوم: با رسیدن فرزند به سن بلوغ (در پسر ۱۵ سال تمام قمری و در دختر ۹ سال تمام قمری) دادگاه خود را فارغ از رسیدگی در خصوص حضانت دانسته و این خود فرزندان هستند که انتخاب می کنند نزد کدام یک از والدین زندگی کنند. اما در هر صورت تامین مخارج زندگی با پدر خواهد بود.

قانون جدید ملاقات فرزند

در موارد انحلال نکاح، مثل طلاق نیز دادگاه ضمن حکم در مورد حضانت باید درباره حق ملاقات تعیین تکلیف کند.

ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده مقرر کرده است:

«دادگاه باید ضمن رأی صادره در خصوص درخواست طلاق، با توجه به وابستگی عاطفی و مصلحت فرزند، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین کند.»

تذکر: از آن جا که در بحث حضانت فرزند مهمترین نکته مصلحت وی می باشد. قانون جدید حمایت خانواده، به دادگاه اجازه بازنگری در تصمیم خود در رابطه با حضانت را می دهد.

بر اساس ماده ۴۱ این قانون:

«هرگاه دادگاه تشخیص دهد ملاقات، حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به فرزند بر خلاف مصلحت او است یا در صورتی که مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند یا مانع ملاقات فرزند تحت حضانت با اشخاصی که حق ملاقات دارند شود، می تواند در خصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری با تعیین شخص ناظر با پیش بینی حدود نظارت وی با رعایت مصلحت فرزند تصمیم مناسبی اتخاذ کند.»

نفقه فرزند بعد از طلاق

طبق ماده ۶ قانون حمایت خانواده:

«مادر یا هر شخصی که حضانت فرزند را به اقتضای ضرورت به عهده دارد، می تواند به عنوان شاکی جهت مطالبه نفقه فرزند اقدام کند.

در این شرایط دادگاه باید ابتدا ادعای ضرورت را بررسی کند. دقت داشته باشید، کسی که حضانت فرزند را به عهده دارد، لزوما همان شخصی نیست که تکلیف پرداخت نفقه کودک را عهده دار است. یعنی ممکن است حضانت به عهده مادر باشد اما پدر نفقه وی را پرداخت کند.»

طبق ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی:

«نفقه فرزندان به عهده پدر است و پس از فوت پدر یا عدم قدرت او به دادن نفقه به عهده اجداد پدری است.

در صورت نبود اجداد پدری یا عدم قدرت آنها در پرداخت نفقه فرزند، نفقه به عهده مادر است. اگر مادر در قید حیات نباشد، نفقه فرزند به عهده اجداد مادری است.»

دادن حق طلاق و حضانت فرزند به زن

در صورتی که به دلیل عدم مراقبت و یا انحطاط اخلاقی پدر و مادری که فرزند تحت حضانت او است، صحت جسمی یا تربیت اخلاقی فرزند در معرض خطر باشد، دادگاه می تواند با تقاضای بستگان، قیم (سرپرست) و یا رئیس حوزه قضایی ترتیب شرایط بهتری را برای حضانت کودک اتخاذ نماید. در ادامه شرایط سلب حضانت فرزند از پدر و مادر را لیست می کنم:

  • عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادر
  • اعتیاد زیاد به الکل، مواد مخدر و قمار
  •  معروفیت و سرشناس بودن در فساد اخلاقی و فحشا
  • ابتلا به بیماری روانی به تشخیص پزشکی قانونی
  • تکرار ضرب و جرح خارج از عرف
  • سوء استفاده از فرزند یا اجبار او به ورود به مشاغل ضد اخلاقی مانند فساد، فحشاء، تکدی گری، قاچاق
  • جنون مادر
  • ازدواج مجدد مادر

نکته اول: فاسد بودن مادر مانع ملاقات فرزند نخواهد شد، زیرا ملاقات فرزند حق فطری و طبیعی یک مادر است.

نکته دوم: اگر پدر فوت کرده باشد، ازدواج مجدد مادر موجب ضایع شدن حق حضانت وی نخواهد شد.

حضانت فرزند قبل از طلاق با کیست؟

گفتیم که در دوران زندگی مشترک، زن و شوهر باید با همکاری یکدیگر به نگهداری و تربیت فرزندان بپردازند. امّا در صورتی که در دوران زندگی مشترک درباره نگهداری و تربیت فرزند بین پدر و مادر اختلافی به وجود آید، حضانت فرزند با چه کسی است؟

با توجه به حکم ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی که ریاست خانواده را از خصایص مرد دانسته است، به نظر می رسد در موارد اختلاف، نظر مرد باید رعایت شود. البته در هر صورت در موضوع حضانت اصل، رعایت مصلحت فرزند است. بنابراین اگر رویه پدر در تربیت و نگهداری از فرزند به مصلحت وی نباشد، هریک از نزدیکان او از جمله مادر می تواند در این مورد به دادگاه مراجعه کند.

حضانت فرزند در طلاق توافقی

همانطور که در مقاله مربوط به شرایط طلاق توافقی گفته شد، در طلاق توافقی همه چیز باید با توافق زوجین صورت بگیرد. در مورد حضانت فرزند نیز به همین ترتیب است. یعنی پدر و مادر باید در مورد حضانت فرزند با یکدیگر به توافق برسند. نکته ای که باید به آن دقت کنید این است که در طلاق توافقی والدین حق دارند تنها در مورد حضانت فرزندی توافق کنند که در پسر کمتر از ۱۵ سال تمام سن داشته باشد و در دختر نیز کمتر از ۹ سال تمام سن داشته باشد، در غیر این صورت حق انتخاب با خود فرزند خواهد بود. پس از آنکه پدر و مادر در بحث حضانت فرزند با یکدیگر به توافق رسیدند باید تکلیف دو مورد را حتما مشخص کنند:

  • ملاقات فرزند و شرایط آن
  • نفقه فرزند و میزان آن

ملاقات فرزند بعد از طلاق توافقی

طبق ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی:

«در صورتی که به علت طلاق یا به هر علت دیگری والدین فرزند در یک منزل ساکن نباشند، هریک از والدین که فرزند تحت حضانت او نمی باشد حق ملاقات فرزند خود را دارد.

تعیین زمان و مکان ملاقات و سایر جزئیات مربوط به آن در صورت اختلاف بین پدر و مادر و نبود توافق با دادگاه خانواده می باشد.»

نمی توان فرزند را به خاطر حق حضانت از ملاقات با پدر، مادر و سایر خویشاوندانش محروم کرد.

علاوه بر آن پدر، مادر و خویشاوندان فرزند حق دارند او را ملاقات کنند. امّا دو نکته مهم که آگاهی از آن ها برای شما الزامی است.

نکته اول: منع ملاقات فرزند برای طرف دیگر تا دو بار جزای نقدی و برای بار سوم موجب سلب حضانت فرزند می گردد.

نکته دوم: اگر یکی از والدین احساس کند که برخلاف توافق، حضور فرزند نزد طرف مقابل باعث آسیب دیدن فرزند می شود، باید به دادگاه مراجعه کند. دادگاه پس از بررسی دلایل در صورتی که تشخیص دهد حضانت و نگهداری از کودک توسط فرد مقابل برخلاف مصلحت وی می باشد، تصمیم دیگری اتخاذ خواهد کرد.

نفقه فرزند در طلاق توافقی

در طلاق توافقی پدر و مادر باید در زمینه نفقه فرزند مشترک و میزان آن نیز با یکدیگر توافق کنند. بنابراین نفقه فرزند مشترک را می تواند مادر به عهده بگیرد یا پدر. در این شرایط معمولا والدین بر سر میزان نفقه با یکدیگر به مشکل میخورند. در این شرایط می توانند از دادگاه رسیدگی کننده به طلاق توافقی بخواهند تا کارشناس آن ها میزان نفقه فرزند مشترک را تعیین کند. اما به طور کلی نفقه اولاد به عهده پدر است.

خروج فرزند از کشور بعد از طلاق

طبق ماده ۴۲ قانون حمایت خانواده:

«فرزند را نمی توان بدون رضایت ولی، قیم یا شخصی که مسئولیت حضانت و نگهداری به آنان واگذار شده است، از محل اقامت تعیین شده بین طرفین یا محل اقامت قبل از وقوع طلاق به محل دیگر یا خارج از کشور فرستاد، مگر اینکه دادگاه آن را به مصلحت فرزند بداند و با در نظر گرفتن حق ملاقات اشخاص ذی حق، این امر را اجازه دهد.»

دادگاه در صورت موافقت با خارج کردن فرزند از کشور، بنابر درخواست ذی نفع، برای تضمین بازگرداندن فرزند تأمین مناسبی اخذ می کند.

انواع ضمانت اجرای حضانت

قانون برای آنکه هریک از والدین وظایف خود را در اجرای حضانت فرزند بعد از طلاق به درستی انجام دهند، سه ضمانت اجرایی در نظر گرفته است که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند. در ادامه هریک از این ضمانت ها را برای شما دوست عزیز توضیح می دهم.

ضمانت اجرایی جلوگیری از اعمال حق حضانت

طبق ماده ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی:

«اگر کسی از دادن فرزندانی که به اون سپرده شده است، در موقع مطالبه اشخاصی که قانوناً حق مطالبه دارند، امتناع کند به مجازات حبس از ۳ تا ۶ ماه یا به جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار ریال تا سه میلیون ریال محکوم خواهد شد.»

ضمانت اجرایی خودداری از اعمال حضانت

طبق ماده ۱۱۷۲:

«هیچ یک از والدین حق ندارند در مدتی که حضانت فرزند به عهده اوست، از نگهداری وی امتناع کند. در صورت امتناع یکی از والدین، حاکم باید به تقاضای قیم (سرپرست) یا یکی از نزدیکان و یا به تقاضای مدعی العموم (دادستان) فرزند را به هریک از والدین که حضانت به عهده اوست، الزام کند.»

ضمانت اجرایی عدم مواظبت از فرزند

طبق ماده ۱۱۷۳:

«اگر کسی که نگهداری یا مواظبت از فرزند به اون سپرده شده است در انجام وظایف خود کوتاهی کند و زیانی به فرزند وارد شود، مسئول جبران زیان وارده خواهد بود.»

به عنوان مثال ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی گفته است:

«هرگاه کسی شخصاً یا به دستور دیگری فرزند یا شخصی را که قادر به محافظت از خود نمی باشد، در محلی که خالی از سکنه است رها نماید به حبس شش ماه تا دو سال و یا جزای نقدی سه تا دوازده میلیون ریال محکوم خواهد شد.»

مفهوم حضانت فرزند

در این قسمت از مقاله می‌خواهیم مفهوم کلی حضانت فرزند را بیان کنیم، مطابق عرف جامعه حضانت یعنی نگهداری کودک و حمایت جسمی و عاطفی از آن که برعهده والدین است. در قانون مدنی حضانت فرزند به صورت صریح تعریف نشده است، اما مطابق با مصادیقی که ارائه شده است، می‌توان گفت که مطابق قانون مدنی حضانت یعنی حمایت و مراقبت جسمی از کودک. قانون مدنی حضانت فرزند را تکلیف و حق والدین می‌داند به همین دلیل است که هیچ کدام از والدین نمی توانند از نگهداری کودک خود امتناع کنند. البته برای شخصی که حضانت فرزند را برعهده ندارد، حق ملاقات با فرزند در نظر گرفته شده است. حضانت فرزند در طلاق توافقی براساس توافقی طرفین است.

حضانت فرزند در طلاق توافقی بعد از ازدواج مادر چگونه است؟

در قسمت‌های فوق بیان کردیم که در طلاق توافقی حضانت فرزند براساس توافق پدر و مادر انجام می‌شود، گاهی ممکن است زوجین حضانت فرزند ۸ساله خود را براساس توافق به مادر واگذار کنند. گرچه مطابق با قانون حضانت فرزند تا ۷سالگی با مادر است و بعد از آن با پدر می‌باشد. بر اساس ماده ۱۱۷۰‌ حق حضانت فرزند هنگامی که مادر به‌صورت مجدد ازدواج کند، به پدر واگذار خواهد شد.

حضانت فرزند دختر در طلاق توافقی

حضانت فرزند دختر بعد از طلاق توافقی مطابق توافق والدین می‌باشد که قبل از طلاق در توافقنامه خود قید کردند که بعد از طلاق توافقی حضانت فرزند دختر با چه کسی است، اما مطابق با قانون در طلاق توافقی زوجین خود در خصوص حضانت باید تصمیم بگیرند و دادگاه هیچ دخالتی نخواهد کرد. بدین ترتیب ممکن است حضانت فرزند دوساله به پدر واگذار شود، در حالتی که حضانت فرزند تا سن ۷سالگی با مادر خواهد بود.

حضانت فرزند پسر در طلاق توافقی

حضانت فرزند پسر بعد از طلاق توافقی همانند حضانت دختر می‌باشد که والدین با یک دیگر توافق می‌کنند که کدام یک حضانت را برعهده بگیرید، ممکن است حضانت پسر ۸ ساله بر اساس توافق والدین به مادرش واگذار شود.

تکلیف حضانت فرزند در طلاق توافقی پس از پایان سن بلوغ

همانطور که در قسمت‌های فوق گفتیم حضانت فرزند در طلاق توافقی مطابق با توافق والدین است و هنگامی که صیغه طلاق توافقی جاری می‌شود، اگر دختر در طلاق توافقی ۹سال و پسر در طلاق توافقی ۱۵سال بیشتر داشته باشند، نیازی به توافق والدین نیست و فرزندان خود می‌توانند تصمیم بگیرند با پدر یا مادر زندگی کنند.

حضانت فرزند در طلاق توافقی در صورت فوت پدر یا مادر

در صورتی که شخصی عهده دار حضانت فوت کند، شرایط حضانت تغییر خواهد کرد، اگر حضانت برعهده مادر باشد و مادر فوت بکند، حضانت به پدر واگذار خواهد شد و در صورت فوت پدر حضانت به جد پدری فرزند خواهد رسید. حضانت فرزند در طلاق توافقی بعد از فوت پدر برعهده مادر است.

حضانت توافقی فرزند در طلاق توافقی

هنگامی که از طلاق توافقی صحبت می‌کنیم، مشخص است که طرفین باید درباره مسائلی همچون مهریه، نفقه، اجرت المثل ایام گذشته، جهیزیه و حضانت فرزندان توافق کنند. البته این توافق در چهار چوب قانون باید باشد، والدین می‌توانند یکی از شیوه‌های زیر را برای تعیین حضانت به کار ببرند:

  • مادر می‌تواند در قبال حضانت فرزند تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد.
  • مادر می‌تواند با بخشیدن تمام حقوق مالی، حضانت فرزند را بدست آورد.
  • زوجین با یک دیگر توافق می‌کنند که مطابق با قوانین عمل کنند.
  • طرفین می‌توانند با یک دیگر توافق کنند در صورت ازدواج مادر فرزند نزد او بماند.
  • مادر میتواند در صورت دریافت نفقه خود و فرزندان حضانت فرزند را تا بعد ۷سالگی نیز برعهده بگیرد.
  • پدر تصمیم میگیرد که تمام حقوق مالی زن را بپردازد و در قبال آن حضانت فرزند را به طور کامل حتی قبل از سن ۷ سالگی را برعهده بگیرد.

در قسمت فوق تصمیماتی را بیان کردیم که زوجین در طلاق توافقی اخذ می‌کنند، اما افراد با اراده کامل می‌توانند در این زمینه تصمیم بگیرند و به نتیجه مناسب برسند.

چند نکته مهم در خصوص حضانت بچه در طلاق توافقی

  • مطابق قوانین طلاق در صورت ازدواج مجدد مادر حضانت از او سلب خواهد شد، اما در طلاق توافقی اگر پدر رضایت بدهد، حضانت طفل برعهده مادر می‌ماند.
  • حضانت فرزند دختر و پسر تا پایان ۷سالگی برعهده مادر است.
  • در بحث طلاق یا طلاق توافقی دادگاه به مصلحت طفل توجه ویژه‌ای خواهد داشت.
  • در طلاق توافقی زوجین بر سر مکان و زمان ملاقات با فرزند با یک دیگرتوافق می‌کنند و در صورت عدم توافق دادگاه تصمیم می‌گیرد.
  • نفقه فرزند برعهده پدر خواهد بود چگونگی پرداخت نیز بستگی به توافق میان زوجین دارد، در صورت اختلاف دادگاه مبلغ نفقه را بر اساس شرایط اقتصادی و اجتماعی تعیین خواهد کرد.
  • ولایت فرزند تا سن ۱۸سالگی برعهده جد پدری خواهد بود.
  • در محدوده قوانین حق والدین بر حضانت طفل ساقط نخواهد شد، اما اگر طرفین از حقوق خود در قبال حضانت فرزند بگذرند، نمی توانند به آن رجوع کنند، در صورتی که حق رجوع را برای خود نگه دارند.
  • مطابق با ماده ۴۱قانون حمایت خانواده: هرگاه دادگاه تشخیص دهد توافقات در مورد ملاقات، حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به طفل برخلاف مصلحت او است یا در صورتی که مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند و یا مانع ملاقات طفل تحت حضانت با اشخاص ذی حق شود، می‌تواند در خصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری یا تعیین شخص ناظر با پیش‌بینی حدود نظارت وی با رعایت مصلحت طفل تصمیم مقتضی اتخاذ کند.

تبصره ـ قوه قضائیه مکلف است برای نحوه ملاقات والدین با طفل ساز و کار مناسب با مصالح خانواده و کودک را فراهم نماید.

مطابق با ماده فوق اگر دادگاه هیچ کدام از والدین را برای حضانت اصلح نداد، حضانت فرزند را به جد پدری واگدار خواهد کرد.

مشاهده مطالب بیشتر
دکمه بازگشت به بالا